| Home | Kılavuzlar | Links | Technical Notes |

A. A. Divay daha önce bozkırda bulduğu ALPAMIŞ ı 1901 yılında basım yolu ile dünyaya bağışlamış idi. Aşağıda ayrıntıları verilen kitapta [  A L P A M Y S H Central Asian Identity under Russian Rule (1989) ] bu Divay yayınının tıpkıbasımı ve ilk Ingilizce çevirisi yayınlanmıştır. Bu kitaba 1989 yılında yüksek üretim gideri nedeni ile alınamayan Latin harfli ALPAMIŞ, şimdi okuyuculara sunulmaktadır. (Bütün yayın hakları  ***Copyright © ****    H.B. Paksoy’undur)

 Konu ve destan üzerine değişik yorumlar ve kaynakları, basılmış kitap içinde yer alıyor.   

 

A L P A M Y S H Central Asian Identity under Russian Rule  (1989)

http://www.ku.edu/carrie/texts/carrie_books/paksoy-1/

bulunumundan bilgisayar yolu ile de okunabilir.    

 

 

 

H. B. PAKSOY

A L P A M Y S H Central Asian Identity under Russian Rule

Associatıon for the Advancement of Central Asian Research Monograph Series
Hartford, Connecticut

First AACAR Edition, 1989
ALPAMYSH: Central Asian Identity under Russian Rule
COPYRIGHT 1979, 1989 by H. B. PAKSOY All Rights Reserved
Library of Congress Cataloging-in-Publication Data

Paksoy, H. B., 1948- ALPAMYSH: central Asian identity under Russian rule. (Associatıon for the Advancement of Central Asian Research monograph series) Includes bibliographical references (p. ) Includes index. 1. Soviet Central Asia--History--Sources. 2. Alpamışh. 3. Epic Literature, Turkic. 4. Soviet Central Asia--Politics and Government. I. Title. II. Series. DK847.P35 1989 958.4 89-81416 ISBN: 0-9621379-9-5 ISBN: 0-9621379-0-1 (pbk.)

 

 

ALPAMIŞ  (Bütün yayın hakları  ***Copyright © ****    H.B. Paksoy’undur)

 

1. Burungu ötken zamanda, Cidalı Baysun deygan yerda,

 

2. ötken Alpamış Batırının tarifi hikayatı abyatıdır.

 

3. Burungu ötken zamanda, Cidalı Baysun elinde Baybörü, Baysarı

 

4. iki tenkalmen Bay idi. Dört tulgu may idi. Baylığın munı yok

 

5. bir ferzandnıng derdinan. (Baybörü:) Eşiktan tözgö karar günü yok, Baysarı Bay.

 

6. Bay birbiriga aytadı: Ey Baybörü, bol dünyadan bi ferzend öter bolduk.

 

7. Hakdan bolsa inayet, peygamberden şafaat, pirlardan bolsa keramet. Yalgız

 

8. zürriyet deyib hakdan tilek edelik. Bol söz bir birina makul geldi. Evliya

 

9. koymay tünadi , Hakdan tilek etti. Yığlab yürügenide, iki Bay vade

 

10. etdi. Alla Taala bizlarga ferzand verse, birimize oğul birimize kız verse,

 

11. san mening kızımgı alarmıdıng, arı al dedim dedi. Mening oğlum bolsa,

 

12. sening kızıng bolsa men sana kızımdı verür idim deyib akladı, vade

 

13. kıldı. Kızı bolmay turganında iki Bay kuda boldu.

 

14. Alla Taala rahim edib, tileğin kabul etdi. Şol vakitlar bolganında,

 

15. aradan köp gün ötdü. Ellerine kaytu talabın etdi. Selamet

 

16. ellerine geldi. Baybörü Baynıng alganına Can Talas Baybiçedir

 

17. idi. Baysarı Baydıng alganına Altun saç Baybiçe idi.

 

18. alganlarına yakınlık etdi. Göz yaşı kabul boldu. Boyna hamile bütdü.

 

19. Tokuz ay on bir gün köterdi. Kabir tapsa kan Bayda, boyurgansa

 

20. tün fayda. Kende ki tuman orlasa gözü yeride görmede. Eid günü

 

21. manıng boldu Baybörü Baydıng alganı bir oğul bir kız  doğurdu. Baysarı

 

22. Baynıng algani bir kız toğurdu. Katta Bayram toy birdi. Toksannan be

 

23. soydurub, dört koldan ocak kazdırdı. Altin kabak attırdı. Dan

 

24. biröv caylab çaptırdı, pehlivan ceket tutturdu. Otuz gün oyun

 

25. kırk gün toyun etdi. Uyun içinde altun beşik salub, iki Bay

 

26. ferzandların alub geldi. Hoca mollanıng aldılarına alub gelib koydu.

 

27. Allahın yahşı bendesi sizlar ferzandlarımıng adın koyung, fatıha bering.

 

28. Köp Baylar inam birdi. Sarfaylar şol vakitlarında birov o bolsun,

 

29. bir o bol bolsun dedi. Baylarnıng gönlüne makul gelmedi.

 

30. Kıbla tarafina karasa, başında kulahınıng neyinde ceğde üstünde

 

31. melle hoca mollalar gördü. Özları bir yahşı bende, yedi kalender peyda

 

32. boldu. Hoca mollalar aytadı: Ey Baybörü Bay, göz yaşın kabul

 

33. bolgan iken, gaibden bahtlı kalender geldi. Şular ferzandleringing

 

34. adın koysun. Şular ne dese, hem bizlar amin deyib kul köter eli dedi.

 

35. Toy hanadan, toy ulusun birdi. Yedi kalenderler ortağa çağırıb,

 

36. alub gaibden gelgen bende, sizler şol ferzandlerning adın koyung dedi.

 

37. Kalendarlar yahşı dedi. Baybörü Baydıng yalgaz oğlunun adına

 

38. merd Alpamışs bolsun dedi. Kıznıng adına Karlıgaç (Kırlangıç) bolsun, Baysarı

 

39. Baynıng kızınıng adına Gülbarçın bolsun dedi. Gülbarçın Alpamışga 

 

40. çift bolsun dedi. Alpamışnı yeti kalender aldıga alıb özünün

 

41. arkasına pençe urub, yalnız oğlum sen dedi. Yedi piring men dedi.

 

42. Tar yolda taykak kişide, başınyga iş tüşgan yerde, yedi kamil pirim

 

43. deyib yad etseng, Alla Taala yardım birsa, kollamak bizga şart diygan.

 

44. Gaib eren kırk çilten iken gözden gaib boldu. Katta Bayram toy

 

45. tarkab gitti. Aradan yedi yıl ötdü. Birgünü oturub iki Bay kengeş 

 

46. etdi. Oğul der ki oğul birdi, kız der ki kız birdi, ikimiz kuda

 

47. bolduk. Karılık karşı gelganında, yiğitlik yelip ötganıda, elde katta

 

48. Bayram toylar bar. Karakasga at binseng, at kuyruğun sart tüysan,

 

49. kartayganda kök börü oğlakğa düsen kalay bolar iken düştü.

 

50. Bedevining saylab binib kök börü oğlakga tüsdü. Baysarı Bay

 

51. oglakkı aldi da kaçdı. Baybörü Bay izinan kovub yetdi. Oğlaknıng

 

52. sırağınan üstab cıbırdı. Baysarı Bay cibermedi. Yekevu şu yerde

 

53. zıtlaşıp, itişib birbirine kamçi salub, kuralaman icinde Baybörü

 

54. Bay uruğundan köp idi. Baysarı Bayın uruğu az idi.

 

55. Kökbörü oğlakna talaşıb şeytan iyesi boldu. Baysarı Bay

 

56. togan kudası Bayböridan köp körülük, köp zorluk gördü *

 

57. Kalsa çıksa can * diygan kudasıynan gönglü kaldı. Mening bi

 

58. ferzand ayganlığımı başıma geltürdü. Kim koyunluk sebebinan Baysarı

 

59. şaşıp merekeden uyuna kaytdı. Bağrının suyuga çerke berib yeti

 

60. gün yeti tün dalağa çıkmayı hafa bulub yatdı. Yatıb oyalanıb

 

61. mening kıyamatlıg kudam idi, Baybörü mening korluğun, zorluğun

 

62. görüb yürgenca yana bir yurtlarıga başımnı alub keteyim. Er

 

63. yiğit kudasınıng korluğuna cıdamay bir yurtlarga gitayın. Baybörü Bayga

 

64. kızımdı birmayın. Bir salum tuzumdu hem birmayın. Bol yalgancı dünyada

 

65. Baybörü Baydının serem yüzün görmeyim deyib, altıaycılık kırk günçilik

 

66. yolga, Tayşa Hanıng iline, toksan narga can artub, Tayşa Kalmakdıng

 

67. iline göçdü. Ak Bulak deygan bolakdıng başına çıkdı. Tuni manan

 

68. yolda sehering fayz vaktinda toksan narga kaytadan can artdı.

 

69. Gül Barçın cannı altun kebeceğe salub kara nardıng üstünde,

 

70. Altun Saç adlı alganı bir söz dedi: * Hava cavsun, aydın

 

71. günlar sel bolsun * yıldan yılga bol devletinin mal bolsun *

 

72. seher vaktinde toksan narga yük artıb * Gül Barçınıng atası,

 

73. sizga yol bolsun * ayıl tartdık dan bedeving beline * kulak

 

74. saldık men Moğolunung tiline * seher vaktda toksan narga yük salub *

 

75. men baraman kanday şahınıng iline. Cuvab Baysarı Bay: mang yığlayıngda

 

76. kılgandı kalem kaş * korluk menan ötmey diygen içgen aş *

 

77. korgan korlugumnu beyan eyleyim * (Baysarı:) Kemlik tartıb yığla birma

 

78. Altun Saç * on törtünde bülend toğan ay idin * bu dünyada

 

79. dört tulukga say idin * azdan devran sürgan baytak elimde *

 

80. bol yurtlarda iki tengles Bay idik * ontörtünde bülend togan

 

81. ay boldu * bol dünyada dört tulugum say boldu * azdan daveran

 

82. sürgan baytak ilimde * at çabdırgan günda bayram toy boldu *

 

83. deli gönlüm taşgan men * bedevge kamçı baskan men * esirde algın

 

84. dalada * ulağni alıb kaçgan men * maksadga kimler yetgendi * bir

 

85. zürriyet kadiri bizga ötgandi * kıyametlik kudam idi Bayborı *

 

86. kiynimden kovub tiykandi * kıyamatlık kudeman * başıma kamşı

 

87. tiggendi * aldımda ağam yoğ ikan, kıynımda inim yoku ikan * bir

 

88. ferzanding kemiynan * kiyamatlik kudamdan basima kamsi tiggendi *

 

89. tartdım ayıl nardınng beline * alti ayçılık kırk günçılık yol

 

90. yurub * men barurman Tayşa Kalmak iline * at kuyruğun tüyerim *

 

91. armansız davran sürerim * yalguz kızım Barçınnı * din bilmagan Kalmakka *

 

92. saylab yürub beririm. * Cevab Altun Saç: Men yığlaymın gözde yaşım *

 

93. göl bolub * artım yabkan kara saçım gül bolub * olday görkan

 

94. yalgız kızım Gülbarçın * azdım devran süralmadı kız bolub * doksan

 

95. kirme bağının gülü Şolmayma * arlı yiğit namus belan ölmeyme *

 

96. ağayın men kim uruşmas talaşmas * abiruy varda elge kaytsak bolmayma *

 

97. salmas kadir mevlam başka yarlıknı * kalar din bilmesler fiili tarlıkını *

 

98. ağayın min kim uruşmas talaşmas * kayt kıl rahmat imdi abruy

 

99. barlıkda * naz bedavnıng minnatıdendur tirliği * zayi bolur ömrümün

 

100. şirliği * kel kaytalık emdi ebruy barlıkda * yaman bolur din

 

101. bilmesinin korlugu * Imdi şol kitgannan göçüb gitdi. Altı

 

102. aycılık kırk günçülük yol yürüyüp, sağı selamet Tayşa Hanıng

 

103. iline barıb tüşdü. (Tayşa) Kenkine konuş birdi.  Çarvağa çay birdi. Tayşa

 

104. Kalmakdın ilinde fıkara bolub, zekatın berib, yüre birdi. Kiması

 

105. şul boldu. Kurumsak atandı. Alkıssa aradan yedi yıl ötdü. Munda

 

106. ketkanda Gülbarçın yedi yaşında idi. Yedi yıl ötdü, yaşı ondörde

 

107. yetdi * Ol ayındakı haberdi kimnen işitdin * Tayşa Kalmakdan

 

108. işitting * Yurt eğesi Tayşa Hannıng kulağına yetdi. Altmış iki

 

109. alemdarlar, otuz iki mühurdarlar hemesi işitdi. Barçinin tarifini

 

110. Tayşa Hanga aytd. Aynalayın kayınayım. Bayağı kelgen Baysarı diygan

 

111. fıkaraning diygen bir kızı bar iken, sizga layık ikan didi. Padişah (Tayşa) makul

 

112. gördü. Şol Bay bizga kızın birmas migan, bizdi kuyov dimas mikan?

 

113. Onda aytadı: Sizden artuk kimga biredi? Taksir dedi. Bar onday

 

114. bolsa aytırıb geling dedi. Şol vakitlerinde Karacan deygan Kalmak,

 

115. özü bahadur, özü pehlivan bol hem bir kalanıng hakimi idi. *

 

116. (Karacan:) Hanınıng işi el menan * Padişah zorluk kılman, ne işi bar kız menan *

 

117. Nasib bolsa Barçın Can * devran sürer biz manan * Karacan aytadı:

 

118. Men alamın; Tayşa Han aytdı: Men alamın.

 

119. Şol vakitlarda vazir-i azamlar menan kengeşde köpde Hızır, mingde veli bar.

 

120. (kengeşteki vezirler:) Padişaga aytadı: Ey Taksir, aytıb irişip turganca, siz Padişasiz. Yübering tokuz

 

121. yavşu, Karacan yübersün tokuz yavşu, kaysınızga birse ikbaliniz dedi. Bol

 

122. söz Padişaga makul geldi. Aman sözdüng kızıgı yakın geldi. Padişah sayladı

 

123. tokuz yavşunu, Karacan sayladı tokuz yavşunu. Padişam teklif etdi on

 

124. sekiz yavşuga: Baysarı Bayding kızng Padişam dise manga bersin; Batır dise

 

125. Karacanga bersin. Ihtiyarı Baysarıda. Padişamda zorluk bolmaydı,

 

126. ne etse özü bilsin. Onsekiz Kalmak bedevge bindi. Baysarı Baydın

 

127. ordasına yürüş kıldı. Padişanıng yahşi veziri tokuz yavşının

 

128. başı idi. Kökaman Kaska dır idi. Baysarı Bay tikkan ak

 

129. ordaga geldi * Bedevning tavdan eşkali * turmagın bizden yaşkanıb *

 

130. Bol uyda bende barmıygan * biz manan haberlaşkalı * Bedev sürigan

 

131. kıyataş * Akdi gözden kanlı yaş * ak uyda bende bar bolsang *

 

132. çık ta uydan habarlaş * Baysarı maydanga çıkdı. Padişahdan gelgan

 

133. adam ekenliğini bilib, Baysarı Baydıng renggi uçdu. Yol bolsun

 

134. didi. Şol vakitleride Kökaman Kaska aytdı: * Lal-i mercanlı sedefli *

 

135. düşmanga birdik edebi * Arada yavşu yürümeklik, kethüdalardan

 

136. sebebdi * dünya fani yalgandı * kimlarga vefa kalgandı * arada yavşı

 

137. yürumeklik * bizlerden emes Baysarı * kethüdalardan

 

138. kalgandı * karagan nayza tuğ baylab * kıyıp Bayga gelganman *

 

139. ak körövge göz oynab * selamlıga gelgenman * yeki müslüman

 

140. balasın evlenmekke geleman * evleştirmek elçiden * cavlaşdırmak

 

141. cavşıdan * Kuşlarını salgan avcı men * sizde kız bar bizda oğul *

 

142. kızınga gelgan cavşı men * yalın bedevning öresin * Konguratdan

 

143. çıkkan töresin * Tayşadan gelgan tokuzmuz * Karacanman tokuzmuz *

 

144. Padişah desang Tayşaga * Batır desang Karacanga * ihtiyarında

 

145. Baysarı * Baröınıngdı beresin * sözünü kanday korasın *

 

146. Baysarınıng gitdi medeti * belinden taydı davlatı *

 

147. kaytıb ordağa girdi Barçın yalguz olday görgan kızına karab:

 

148. Gevherim sensin mening karağım sen bolmasang kim bolar? Haldan

 

149. sorağın Tayşa Handan sizga yavşı gelibdi. Karacannan ikevu

 

150. talaş bolubdu kaysısına kalab göngül birasın? Aynalay korgan çırağım.

 

151. Şol vakitlarda Barçın can turub söyleydi * aklım boldu bol

 

152. meydanda imdi lal * Kalmakdın ikiside televi dünya mal * Yığlay

 

153. birma ata gönlüm bözüldu * hak yayında karar büter atacan * işbu

 

154. demnen öz demangını dem deme * adam görsang sen özünden kem deme * 

 

155. yığlay buyurman ata gönlüm bözüldu * Barçın canın bar da ata gam yeme *

 

156. ayna manan ak yüzümnü göreyim * hakdıng salgan süresine göreyin *

 

157. yığlay birma ata, şükür kılayın * şol Kalmakka barıb cevab bereyim *

 

158. yıldan yılga talday boyum uzadı * yarnıng derti vay bahtımı kesedi * 

 

159. binip bedev her meydandan yılmayma * savaş günü at kuyruğun

 

160. örmayma * kabul kılıb berding Kungrat sultanına * aman bolsa

 

161. on dört yaşda kelmeyme * bolmay savaş at kuyruğun öresin *

 

162. men bilemen ata, kaygır töresin * erten menin mal eğesi kelgende *

 

163. canım ata senib cevab beresin. * Habar Altun Saç taki: * Seher

 

164. vakti sarı atan yük artdırdıng * din bilmagan Kalmaklarga

 

165. çatdurdun * göçübte deyüb zar yığladım elimde * munda kelib kanca

 

166. dünya arttırdıng. * Cevab Barçınıng, saçrab orundan turdu

 

167. kınay belini burdu, köyüktey boynun burdu, Barçın dilber iki

 

168. kulun alga koşorub, Tayşa Handan gelgen yavşıga karab, söz

 

169. söyleb turgan şekli: * Men yığladım sizni görüb zar zar *

 

170. köp yığlayman aşım nekir kemlik bar * erem deyip kelgen Barçın canın men idim *

 

171. kulak salsan men gönlümden arzi bar * Padişahdan kelgen cavşılar *

 

172. mening aytkan bol sözüm * Tayşa Hanga aytub bar * çalın bedevning

 

173. öredi * yiğitten pohta töradi * Tayşa Han diygan ol bolsa *

 

174. Barçın diygan men idım * bizler bir işsiz gelgan misafir * bizga altı

 

175. ay mühlet biradı * aradan altı ay ötkence * arığı *

 

176. semiz bolsa tabdasın * ak süngüsünü sablasın * zerli tonum giyemin *

 

177. muhtaç men işim ciyamın * kırk günçülük Bayrakka * munglu bolgan

 

178. Barçın men * Bayrakka başım koyamın * binip bedev çelgenga * armansız

 

179. davran sürganga * kırk günçilik Bayrakdan * atı özüp gelgenda *

 

180. kay Kızılbaş demeymin * kay bir Kalmak deymayman * bahtı kara

 

181. Barçın men * Han hanunnga aytub bar * özüm sovgan tiyemin. Bol

 

182. söznü aytdı. Cavşıylar kaytdı Tayşa Hanıng nazarına bardı. Hanga

 

183. tiyaman deyib aytdı. Karacanıng yabargan cavşısı hem bol

 

184. hem sagan tiyemin deyib aytdı deyib bardı. Han aytdı men alam deyib,

 

185. Karacan aytdı men alamın. * Yekevleri irişti * irişkileri

 

186. kirişti * Barçın canga talasıb ikisi zıd boldu * sen niytasın

 

187. sen niytasın deyib * laf leşger köp menan * dübürlegen top menan *

 

188. yekevü yağu bolub tokuz yoldıng terebigetine karasa ondokuzbin gela Batır *

 

189. kızıl çekmen tolu Batır * ak çatır kök çatır * derebüge barub

 

190. kurulub yatır * meydanda savaş boldu * at bağrınan kanboldu *

 

191. özengindan sel boldu * yolganın kara sayları * taşköpür

 

192. yeni yol boldu * özü özünün kırgın boldu * şol Barçın

 

193. sebeb boldu * ham inan, ham inanmang. *

 

194. Aradan dört ay ötganca Kalmaklar özü özünan kırgın boldu.

 

195. Indi söznü Alpamışdan işiting. Bayçobar atga binip Kalmakka

 

196. gitgan yarının izinden.

 

197. Bayborınıng bir kulu bar idi. Adını sorsang Kultaydır idi.

 

198. Toksan kuldıng başı iydi. Yılkınıng başında çatır idi. (Alpamiş'ın) Atası

 

199. menin anasi yalgız ölümle ayrolub kalur men deyib, gelinining (ardından)

 

200. gitgening aytganı yok idi. (Alpamış) Tilladan eğerdi inina salub köp

 

201. yılkınıng başında yatgan Kultay babasının kaşına geldi. Alpamış

 

202. yedi yaşga kelgen song bir nice nasi kolunda şol bir ferzandına niyet

 

203. koylub aytıb idi. Düldül kulun yedi cana çıkıb idi. Bir şimal

 

204. binse, bende bingan iymas idi. Ol Bayçobar aytar idi:

 

205. ya meni bir er biner ya şimal yel biner. Kaysı bahadur beni binse kuyruğunan

 

206. tartıb turguzgan kişi biner deyib dedi. Şunday Bayçobar at şol

 

207. söznü könglününg makul kılıb yürür idi. (Alpamış:) Sonday Kalmakka gitgan

 

208. gelininin izinen ketaman bana bir at ver dedi. Yahşınıng fiili benim

 

209. iniyşiga aytıb aydum balam, köp yılkını üstünden tokurtub aydayın

 

210. sen bir taşdıng kaşında yat. Sen nazarında eryiğit iykeninde

 

211. bileyim. Özinga münasıb aytgan kulundu üstab al. Balam sening yahşı

 

212. ikenliğini bileyim. Balam işindi tanıb uslasang kulundan ayrılab

 

213. vereyim. Köp yılkınıng üstünen tokutub aydadı. Yılkı man baba canına feda

 

214. ayladı. Hama yılkılar Alpamışdın üstüden ötdü. Özününg Baybörü

 

215. bay atasınynıng köp yılkısınıng içinden hiç bir bedevni gönlü

 

216. kabul tutmadı. Yılkının bir kara görünüm songünda bir Bayçobar at

 

217. göründü. Yelesi kulağının aşkan, dört ayağın ting baskan, kuyruğunda

 

218. bir koltuk seksevuldung ak buzişgi çalga gelina kahramanıng bir arka

 

219. kannıng bakınıng burçiği Alpamış yatkan, at taştung ostnan yürtüb

 

220. öte birdi. Alpamış bileğina koçeyin yaydı, saçrab orunudan turdu.

 

221. Alpamış sultan aynı on dört yaşında atdın kuyruğunan yolbars yaşday

 

222. pence saldı. Alpamış diygan elif idi. Canıvar Bayçobar nardayın tizin

 

223. bükdü. Kancalab kulağın tikdi. Üç mertebe zor saldı. Alpamış yubarmadı.

 

224. Alpamış alp zorluğun bildirdi. Şunday ginan bildurdu. Bayçobar

 

225. atın özününg vadesi var idi. Meni kuyruğumnan tartıb turguzgan

 

226. er binar deyib idi. Meğer bolsa egam şol deyib tura birdi. Kultay adlı

 

227. babası yanına geldi. Kutlu bolsun mingan atynıng * sen, sen manıng

 

228. medetin * kutlu bolsun çobar atıng * boynına takgan tumarıyng *

 

229. çabkanda tarkar tumarıydın * her yerlerde gönlünga yarar çırağım, mingen

 

230. çobarıng * (Alpamış) Tilleden eğer saldı, çift ayalın saldı. Polatdan davul

 

231. töngörüp * artına kalkan büktürüp * karagay neyza büktürüp *

 

232. astındaki çobarın * öz başı men ting görüb * Kultay atlı

 

233. babadan. Bindi bedevning beline * sefer kıldı meydanga. Tayşa Kalmak iline *

 

234. onda munda yol binen * bol zamanda til binan * akça yüzün Şoldurub *

 

235. gamka gönlün toldurub * Barçın canıng yolunda * bingan çobar

 

236. boldurub * Habardı kimnan işitdiğin. Bayağı Tayşa Han ilen Karacannıyng

 

237. leşgeri Barçınga talaşib derbende yatar iken, seherding feyiz vaktinda yatkan

 

238. iken, Karacan bir atdıyng debürövü kulağına geldi. Göngülleri eğranıb

 

239. yerlar sıza birub Karacan seçrab orundan turdu. Tayşanıng yığısınında

 

240. kayt * bizning yiğit kayt, yakarda bin kul keleyatur * yakırda

 

241. bin kolga tatı turgan er keleyatur * ak savutum kiyeyin * at kuyruğun

 

242. tüyeyin * kim hem bolsa Karacan adım kurumasa * bir çetinan tiyglaşab aç

 

243. boriday tiyayın * it özü ala bolsada, börü görsa biriger diygan Karacan,

 

244. her kim el ellerine kaytdı. Karacan seherden tang atkanca yol yürüdü. Gün

 

245. kızarıb çıktı. Karacan bol dübürovu görebilmadı. Aldı tuman artı,

 

246. karangı at kulağın görmaytuğun. Zemstan batur Alpamışdıng arvağı

 

247. güçedi. Piri zor Karacan Alpamışdı görebilmedi. Astındaki kara

 

248. tulparı gördü. Bayçobar atın terazisi bülend iken, Bayçobar

 

249. atdan korkanınan, Batırdıyng susynan korkanınan, yolnung gah buyanına

 

250. gah oyanına can tangdap şıkıp turgan şekilde cahanda takırnı gördıyng.

 

251. Kara atnı gördüng * gözler kamaşır yüzingnan * ağayının aynalsun

 

252. özüngnan * murding hüdaga gözüngnan * ne gördüng kara at ne

 

253. gördüng * yurtayın dedim tepindin * kaçan yemekte kem ettin *

 

254. Kamçı urmam kıyın çekindin. Ne gördüng * on dörtde tarlan

 

255. asbaysın * ömrdan gözüm casbaysın * kamçılasam kadam basmaysın * ne

 

256. gördüng kara at ne gördüng * beklar kurgan çadırıma * altında

 

257. yolbars yatarma * kelgenler bizdan Batırmı * ne gördüng kara

 

258. at ne gördüng * at çomulgan termeken * kelgenler bizdan ermeken *

 

259. namerding kaygı yermeken * ne gördüng kara at ne gördüng. *

 

260. Şol vakitlarda Karacan karasa tuman açıldı. Şimal turdu. Karasa yüzü

 

261. kubaca, gözü alaca, özü bir on dört yaşar tamaşa, bir kahkülü altundan

 

262. bir kahkülü gümüşden, ayni on dört yaşda Alpamış gördü. Oy bayzen 

 

263. Baysunlu Özbeg * yadugar ya dua koy * alayın canını, dökeyim

 

264. kanını. Huda yağısın. * Aydın günler sel bolsun * yıldan yılga

 

265. bol devletim mal bolsun * ömrüm bolub sendey bola görmedim *

 

266. uğru sunlu kayser şunlu yol bolsun * bülend derler bol Kalmakdın

 

267. dağını * seisen bilerden bedevning tavını * kaysı elden kanday

 

268. elga barasın * kim bolarsın, sen kiyalli kut, ya beyli. * Cevab

 

269. Alpamışdın: Ayl tarkanım bedevning beli * içgenim süsenim Baysunun

 

270. gölü * özüm adım sorsang manga derler Alpamış * atam adın

 

271. sorsan derler Baybörü * köp gün boldu ben çıkanım ilimden *

 

272. Kongur kaz uçkandı Baysun gölünden * on dört yaşda bedev saylab

 

273. ben binip * ben gelemen Barçın cannıng gininden * dedigenda

 

274. tavdan bedav otgandı * sabır eylagan maksuduna yetgandı * yedi

 

275. yaşda molla okub yurganda * Barçın canım şol illarge gelgandı *

 

276. bağ içinde elma iken nar iken * Hak yaratkan dergahında yar mı iken *

 

277. çiftimdan ayrılgan ben bir munglu ben * şol yarımnı görgan

 

278. bilgen var mi ki? * Karacan kark kark güladi: Sendan baska yekev

 

279. idi hariydar * açulmakka bol meydanda gül gerek * küydürmekke

 

280. bizga şunday dil kerak * gelgan yardı bizdan ayırıp almakka *

 

281. bizlardan ziyadarak belki er gerek * acuvlansam men alarman canıngdı *

 

282. teringding tögöyün kızıl kanıngdı * kayta birgil kelgan sonlu gelgen

 

283. yoluna * ala almas kelgen Barçın yarıngdı * kaçsang at

 

284. salur men sonlu süngüge * tursang tutulursun canım kuluma * ala

 

285. almas sen gelgen Barçın yarıngdı * kayta bir ay sonlu gelgen

 

286. yolunga * Batır Alpamışdın dimağı toldu, köp acuvu geldi:

 

287. Işbu demnan öz demini dem deme * adam görsang senin özüngdan

 

288. kem deme * bol meydanda tekebbirlig söyleme * şuygabın inandı Kalmak,

 

289. gam yeme * gözünde alartıb cayamısın * özyüngdü merd, beni

 

290. namerd demeğen sen * bol meydanda tekebbirler söyleme * şol söz menan

 

291. bizni korkar deysinbe * perverdigar başga saldı tarlıkdı * Kalmak

 

292. kılma fiili tarlıknı * acuvlansam men keser men başıngdı * abay

 

293. siyasat men korkar dedingmi * başlagın Barçınga abiruy varlıkda. *

 

294. Şol vakitler Alpamış aytadı: sen tekbirlig ülken söyleme alışmak

 

295. gerekme, atışmak gerekme. Karacan Kalmak turub ne dedi: Atışsam

 

296. mıltık atar ya kılıç keser. Atışgandı savaşgandı koyayın şol sunlu

 

297. menan alışsam ne eder. Karacan aytadı: atışmak altı atang başına

 

298. alışmak gerek dedi. Şol vakitlerinde Batır Alpamış tilladın kemerin

 

299. seçdi. Bayçobar atından düştü. Karacan hem tilladan kemerin seçdi.

 

300. Batır canından geçdi. Arsday ak bileğin seçib yekevi Barçın

 

301. canıng yolunda canını tasaddık kıldı. Ikavi pelvanlikka turdu.

 

302. Alpamış aytadı: Sen al emelinge dedi. Karacan aytadı: Sen al,

 

303. emelindi dedi. (Alpamış:) Senin sakalınıng akı bar, ağalığıng tağı bar. Sen al

 

304. emelini dedi. Karacanga nöbet birdi. (Karacan) Yolbarysday pença saldı.

 

305. Alpamış adlı Sultan: Ya şer-i huda Hazret Ali er murtaza deyib mahkem

 

306. sığındı. Şol vakitlarında bayağı adını koygan yedi kalender piri tayin

 

307. boldu. Yedi kamil piri gelib iki ingan esel yaptı. Korgaçınday

 

308. salmakdı. Kara tağday bardaşık Alpamış Sultan taraf etmedi. Yan

 

309. basga alıb göradı. Aşırma alıb geledi. Hic közgatabilmedi.

 

310. Arifding özüme cevizding tübüme Sultan Alpamış tarif etmedi.

 

311. Karacan Alpamışga nöbet birdi. Üc kez otgan şunung evveli

 

312. Hudaga yığlab kaldı. (Alpamış) Yedi kamil pirine yığlab, Karacannıng kemerine kol

 

313. saldı. Tavlab tavlab kotarıb inine aldı. Mahgemrak kısdı. (Karacanın) Özünan

 

314. burnuynan kan gitdi. Taşlar vakitda Karacan Kalmak yalınıb yalvarıp

 

315. bir söz söylab turubdu: * Yşs bedev öz devrinde çapılur * Batır

 

316. bolgan ak kalkanı yabılur * sindirding belimi alding

 

317. canımdı * izlediğin Barçın bolsa tabulur * yalguz idim bir

 

318. birövge eş boldum * yalgancıda garib gönglüm boşgördüm *

 

319. hudanı bir bildim resulnu ber hak * beş kana gün sizing menan

 

320. dost boldum * kanlar olsa, ziya kalır altun tak * men söylayın

 

321. agayınlar tinglab bak * bes gene gün sening manan dost boldum *

 

322. hudanı bir buldum resulnu ber hak * hemeni halk etgen haksın hudayım *

 

323. asi bendening tokulurmu günahim * bes gana gün sizning manan

 

324. dost boldum * dinim Muslumandı birdur Hudayim * şol vakitlarıynda

 

325. Alpamış gönlüne kıyal fayda boldu: Bunu öltürgan manan karayer tolar

 

326. deysembe. Alla dedi, resul Alla dedi din müslüman boldu, kolunu yıbardi, yedi

 

327. katlam bolub varıp yıkıldı. Peşimiz mezgili bolganda Karacan özüne gelip

 

328. Sultan Alpamışga aytadı: Ol korkanımdan dost bolub idüm

 

329. kaytadın erasına dost boldum. Bana kelime şehadetini öğret. Kelime

 

330. şehaetini aytıb Isfahan kiliçnı ortasına koyub kucaklaşıb dost

 

331. boldu. Karacan kara atının beline bindi. Alpamış Bayçobar atınıng

 

332. beline bindi. Karacanıng havlu haremine geldi. (Karacan) Dostuna hizmat kıldı

 

333. beş gün tamam aradan ötdü. Altıncı gününg yüzü boldu. Bahar geldi.

 

334. (Karacan:) Bay altı aylık yoldan benim manan dost bolmakka kelib  Barçın adlı

 

335. yarını izleyip gelkendi. Dostum cevab birsang bol gitkenden

 

336. gitsem, Barçın yarınga yetsam, senning kelgenini bildurub bir sevinçleb

 

337. gelsem, kalay göresin? (Alpamış:) Acar bolur dostum dedi. Alpamış Kara

 

338. canıng gönlüne hayal peyda boldu. (Karacan) Gel dostumnıng Bayçobar

 

339. atına minib, yakınlab Barçıncan tiken ak uyga yakınlab, barıb: *

 

340. bedevmin tavdın eşkali * turmağın bizdin yaşganıb * bol uyda kişi bar

 

341. mıkan * biz menan haberlaşgalı * kara tavda bardı kış * gözümden

 

342. akdı kanlı yaş * ak uyda benda bar bolsang * çıkın meydanga

 

343. haberlaş. * Sonda Barçın söyleydi: * garib gönglümün kuşu

 

344. çok * misafir kılman dostum yok * kim bolsang kalma yolungdan *

 

345. habarlaşırga kişim yok * gitdi medetim belimen * taydı devletim

 

346. kolumdan * habarlaşarga kişim yok * kim bolsang kalma yolungdan. *

 

347. Cevab Karacan: * Bolmay savaş at kuyruğun öreyin * adın

 

348. ayal Barçın dilber ne dedin * meydanga sabak göz gönengden Barçın

 

349. can * Baysun ildan sizga habar vereyim * binib bedeve her meydandan

 

350. gelgende * Isfahandan sansız Kalmak olganda * özü on dörtde

 

351. atı Alpamış * sizdi izlep bir yaş oğlan gelganda * boynuna

 

352. takgan tilla tumarın * savaşda tarkar bingen kumarın * özü on

 

353. dördünde adı Alpamış * inanmazsan binib geldüm çobarın * Alpamış

 

354. nıng Bayçobarnıng atıyn aytgansun. Barçın can bakıb, aydayın

 

355. çalkayıb, maydanga yükürüb çıkdı. Astına karasa Bayçobar atını

 

356. gördü. Üstüna karasa kaynatgan temir renkli, şekli yok, gurbatlı bir din

 

357. bilmagan kara Kalmaknı gördü. Barçın can görüp vaay derib deyib Bay

 

358. çobar atnı cıramıtıb gonglu bozuldu. Gözüynan yaşı tizilib: *

 

359. Boynuma takganım tilladan tumar * men yığladım gece gündüz zar zar *

 

360. basganıngdan mandayın apan aynalsung * kaplan olub olca bolgan

 

361. Bayçobar * men yığladım gözde yaşım göl bolub * arttım yapkan

 

362. kulang saçım gül bolub * közgünanman olca bolgan Bayçobar *

 

363. kaplan olub kalgan senmin kul bolub * men karasam besten tugan

 

364. ay idi * sultan aman deyüb gönglüm cay idi * görgeninden

 

365. aylanayım Bayçobar * men gitganda kisir engen tay iding. *

 

366. Cuvab Karacan: * kıl yamanlık maksudunga yetme gel * zar yığlayıb

 

367. bizni sersen etmegel * gözüngden aynalayın Barçın can * kub yığlayıb

 

368. ayallığını etmegil * tartdıym ayaldan bedevining beline * kulak sal

 

369. Karacanning diline * namerd mekan deyub, kaldum men gafil * yolbarsday

 

370. penca saldı belime * Allah dedim at comuldu terlerga * özü yalgız köp

 

371. yığlaydı pirlarga * namerd mekan deyib kaldum men gafil * burgut deyim tavlab

 

372. urdu yerlerge * yalgancıda garib gönlüm hoş gördüm * yalgız

 

373. idim bir ukege eş boldum * Hudanı bir bildim * resulunu ber hak *

 

374. korkanımdang Alpamış ilen dost boldum. * Şol vakitlarda (Barçın) koltuğunnan

 

375. kollab, ordağa Karacan dostun tüşürdü. Uyunda bar taamın birdi.

 

376. (Karacan:) Barçın can bizni yahşi görsang, Alpamışnıng dostu deseng, endi

 

377. dostum yanına kaytar idim. Magan sevinç biyrsang dedi.

 

378. Barçın saçrab ornıydan turdu, tünike kol saldı, altun

 

379. düğmeli çekmendi yanına koydu. * Şunda Karacan söylaydı: Sening

 

380. atang Baysarıbay dedi bar idi, anang - atang kayda gitgan dedi.

 

381. Şunda Barçın zar yığlab aytadı: Han Hanlıgın kıldı, fıkara fikaralığın

 

382. kıldı. Bizga Tayşa Han zorluk kıldı. Arı kızıngdı magan vermeysin

 

383. deyib, arı Karacanga birmaysın deyib atam anamdı, bu gün üç gün

 

384. boldu, Tayşa Han uyga saldı. (Karacan:) Bar kelda Barçın Alpamış dostuma yetsam,

 

385. atam anam sağmıken dese, menen dost bolgan bolmas. Menen çok hem

 

386. yahşırak deyib mindi çobarnıng beline: * Aklım boldu bol maydanda

 

387. imdi lal * namus armanın közgalısdı Konguratlar * Baysun ildin

 

388. mal eğesi gelganda * men karasam uyun kuydu Tayşa Han * binib

 

389. bedev her maydandan gelgende * Isfahandan sansız Kalmak ölgende *

 

390. men karasam uyung kuydu Tayşa Han * Baysun ilden merd Alpamış

 

391. gelgenda * toksan kirmey bağda gülüm solganda * ecel yetmey

 

392. sum sumdanım tolganda * bimeze kıldı azayım ferake * altı günler

 

393. bizlar mıhman bolganda * Padişahım işitgil mening zarımı * alışganda

 

394. aldı tende canımdı * bimeze kılıbdur zalim horaki * her mezgilge

 

395. yedi tokuz narımı tokuz tüye bir tuğul ceyalmaydı Kalmakka.

 

396. (Karacan) Dostunung derecesin bülend kotarıb aytıb turganı idi * Kösemen

 

397. Kaska cellatnıng başı iydi * (Karacan:) Ey Tayşa Han, her menzilde tokuz nar

 

398. yeyturgan bolsa ahir zaman boldu. Deseng bolmaymı. Tecel geldi diysang

 

399. bolmaymı * erteng menin kulağını Alla salganda * gazab kılıb sening

 

400. başıng alganda * sen bilseng öz yolunca olursun * her belay

 

401. beterni bana kılarsın * atam anam di sen uyga salgan iken sen deb. *

 

402. Kösemen Kaska, Hanıng aklının bölüngenliğini bildi. Çukurub

 

403. uydaki bendelerga geldi. (Alpamışın) Kayın atası Baysarı Baydı, Kayın anası

 

404. Altun Saçı uydan çıkarıb, Kösemen Kaska Karacanga verdi. 

 

405. Bayçobar atı Baysarı bay tanıyıb mangıylaynan tavab kılıb saçrab

 

406. Bayçobardın beline bindi. Kiynine Karacan bindi. Onung kiynine

 

407. Altunsaç bindi. Atdıng bağrı süzüldü. Peri cürisi menan

 

408. argumak Bayçobar Kalmaklarga göz kıldı * at cumuldu ter boldu *

 

409. sığındı kamil pirlerge * kara gönlüm cayradı * yetip geldi

 

410. Baysarı * umut tikken uylarga * atdın belinden tüşüb,

 

411. Barçıncan verdiği sarfaynı alıb Karacan dostu Alpamış dostung

 

412. kaşına ketmek boldu. * Cevab Barçın: * Aklım boldu bol maydangda imdi

 

413. lal * men munglu men bendem deysin Hak cebbar * men munglunun sizga

 

414. aytar arzı bar * bir zaman iken gel dostum Karacan * at

 

415. çapkan bülend takırlar * Beklerim kurgan çatırlar * az menan kelgen

 

416. bolama * köp menan kelgen bolama * izleb bir yelgen Batırlar *

 

417. açılgan bağda gül menan * nesebin bolsun hür menan * Baysun

 

418. atlı Kungratdan * bizlerdi izleb kelgende * nice bayrak kul

 

419. menan * yaratgan Allah taala da * oynasam mıhrim kanama * Batır

 

420. ankov erler ködek * din bilmagan Kalmakka * ya bolmasa sultanım, yalguz

 

421. gelgen bolama. * Cevab Karacan: Işbu demni öz demini dem dime *

 

422. sultanıngdı hiç Batırdan kem dima * bol maydanda katta savaş

 

423. bolganda * Alpamışdı kırk ming kuldan kem dima. * Cevab Barçın: * Kara

 

424. nergis gözüm bar * almaday kizil yüzüm bar * Batırım gelmesinde

 

425. burun * din bilmagan Kalmakka * aldab bir aytgan sözüm

 

426. bar * imdi key aklar saçıma * rahiming kelse nitedi *

 

427. gözdan akgan yaşıma * aradan altı ay ötganda *

 

428. özümdü koygum keledi * kırk günçülük yanayın * ol bayrakdıng

 

429. başına * minüb bedev yılkını * arman devran sürgenüm * özüm

 

430. şugan tiyemin * kırk günculuk bayrakdan * atı özüb gelgende *

 

431. zerli tonum giyemin * muhtacmin isem giyamin * kay Kizilbas

 

432. demeymen * kay bir Kalmak demayman * kırk günçülük bayrakdan *

 

433. atı özüb gelgenge * bahti kara Barçın men * özüm sugan

 

434. tiyamın * dostu bolgan Karacan * vade kılgan munglu men. *

 

435. Alpamışga aytub bardın Barçın uyuna kaytdı. Karacan Alpamış

 

436. dostuna kaytdı. * Dostuna barıb gel Barçınıng sözünü aytdı.

 

437. (Alpamış:) Atam kabem sağ miken dedi. (Karacan:) Arı dostum sağ iken. Sonun haberin

 

438. işitib, Bayçobar atdıng yeti gün, yedi tün soynatıp, Tayşa Han

 

439. kalasına Kalmaklar, at çabdurdu dalağa * yarını saldı kalaga *

 

440. Barçın candı bayrakka tikadı dep, kıyamat tüşdi arağa. * Hatun

 

441. menan balaga * örüldü atdınıng kuyruğu * ölüm hakdıng buyruğu *

 

442. kalmayın Kalmak yinaldı * heması Barçından umid kılıb yığlandı. *

 

443. Kalmakdan dörtyüz tuksan yügürük Tayşa Han tarafından çıkarıb. Alpamışnı

 

444. hem çakırıb, Karacan dostu hem geldi. Sultan Alpamışdıng özü

 

445. minib sıgayın dese, ohşarın tapadı. At çapmakka bala tapmadı. Dostu

 

446. Karacan turub ne dedi: Balanı kaydan tapay. Yok özümüz ak bir sefer, at

 

447. çapar bala bolayık. Dostu Karacan çobarga mindi. (Alpamış) Karacannı Allahga

 

448. tapşırıb, Bayçobardı Karacanga tapşırıb, dörtyüz toksan bedevni

 

449. divan molla hatga salub. * (Alpamış:) Seğib edim Baysun kaladan * muradım

 

450. köp bir yaratgan Allahdan * dost sebebdan Bayçobardı mindirdüm *

 

451. düsmanlık kılmagil dostum Karacan * çapsa bedev canıng çıkmayma *

 

452. sonundan at capılmaz kara atdıng tokuyan * dost sebebden Bay

 

453. çobardı mindürdüm * haberdan bol, bari menan yoğunan * acı

 

454. menan tokunan * yığlay yığlay asdan alaba; urdum * kolumdagi boz

 

455. tarlanım kaçırdım * dost sebebdan men mindürdüm çobardı *

 

456. bar Karacan yaratkan hakka tapşırdım * yurtulağa yollab kaldı. *

 

457. Karacan sultandan fatiha aldı * gülünü bağışladı * mundayın

 

458. devran kaydadı * Tayşa Handan alub cevab * Batır doğan

 

459. merd Karacan * dört yüz toksan bedavnı * yolga bir revan eyledi. *

 

460. At cumuldu terlerga * sığındı kamil pirlerge * Karacan yollar

 

461. yüzüb baradı * kırk güncülük yollarga * beş gün tamam bolganca *

 

462. yollar yüredi Karacan * her yerlege bardı * avlakta demin

 

463. aladi * al uykusun kandırıb * yine mindi çobarga * dört

 

464. yüz doksan bedevge * on günning yüzü bolganda * gene gelip

 

465. kaladı * avlakda demin aladı * al uykusun kandırıb *

 

466. dostunung atını sınadı * günler on beş bolganda * yana yetdi

 

467. songünan. Ak Bulak digan bulaknıng başında Kalmaklar gülüşling kılıb,

 

468. bir söz aytıb tugarnı: * Men yığladım bol meydanda zar zar * köp

 

469. yığladım bol gönlümde kemlik bar * bir sunni deyib baytak elden

 

470. ayrılma * söğuklesing ağay inim Karacan * bedev deyüb yağu

 

471. yal kuyrugun taradı * nadan doğan Karacan * töreye yoldu

 

472. soraydı * tilinde alsang ilinga kayt Karacan * kalikat kazakınıng

 

473. kayda yaraydı * ayıl tartdımdan bedevning beline * sende girding

 

474. din Muhamad dinine * bul bayrakka kulu kutdung yaralmas * atnı çapma

 

475. Karacan, kaytgil ilinge. *

 

476. Şol vakitlarda kara, kara Bayçobar atdı * aklı adamdan

 

477. ziyade etti * nazargerde bekning atı, canıvar Bayçobar at Kalmaklar

 

478. din gözü ötüb canıvar mıltıkdan atılıb yıkıldı * Karacan

 

479. kamşı saldı * Bayçobar at ornınan turmadı * Karacannıng

 

480. acuvı keldi. Bir koluyla kuyrukdan, bir kolunan kulağıdan Karacan

 

481. (Bayçobarı) alıp gönlümde yıkılıb kalgan ariı savlukday görmedi. A, o deb barıb

 

482. kotarıb dört ayağınan basturub, barıb koydu. Üç mertebe kotarıb

 

483. koydu onun sonunda, aldı koluna seksavulnung çıkarıb atına urdı.

 

484. Her yağına katdı. Urma deyb canıvar çıngir çıingır kişnadı. Işin

 

485. urub kişnedi * tende canım kıynaldı * Batır toğan Karacan *

 

486. çobarı aldına salıb aydadı * gün tün yol yürüdü * beş

 

487. gün aradan ötdü * gün yiğirmi bolganda * Kök Derbend adlı derbendga *

 

488. at kaytarar yerge yetdi * akça yüzün soldurdu * gamga gönlün

 

489. toldurdu * yirmi günlük yolga baramay * Kalmakdıng mingan

 

490. atları * kaytbay turubdur derbend * kıyasın salıb boldurdu *

 

491. derbendga tüşe kaldı * Kalmaklar kengeş kıladı * Karacannıng hem

 

492. gönlüne kıyal peyda boldu: * Bir gün Bayçobar atka dem birsam *

 

493. beş kuğuş yem birsam * durbasını alıb Bayçobar atdıng aldına

 

494. baradı. Bayçobar atdıng aldına barsa durbadan yarık birub

 

495. ürkedi * arangnan yürsanan baska nersini görmagan * durbanı kayda

 

496. görübdü * tofcar manglaynan kasıb kulağınan basıb durbanı *

 

497. Bayçobarga zordan iydi * birgan yemi yemez idi * hiç

 

498. kadirin bilmeydi * özdan akga saçıp baradı. Onda Kalmaklar

 

499. gülüşling kılıb: zadıngnı sikeyim, sennining atı erken barar

 

500. bayrakdan deyib, Kalmaklar gülüşlüng kılıb söyleşdi. Her kim koş

 

501. koşuna kaytdı. Tayşa Han yiberib aytdı. Padişahlıkdan bir törenin özü,

 

502. at peşin kimning atı ölür iken, kimining atı gelir iken, dört yüz toksan

 

503. Kalmakdıng halinan haberdar bol deb.

 

504. Şol At Peşin töre aytadı: Dört yüz doksan bedevni bir derbendden

 

505. aldumızdan otgarıb gördük. Tayşa Hannıng tarlan atınan başka,

 

506. Karacannıng kara atınan başka, hemasını gördük. Heması öküz

 

507. iken Karacannıng mingan dostunun çobar atını bir nice bedev

 

508. dedi.  Bir nice yabai dedi. Şunu barıb görsek iken. Tokuz Kalmaknı yoldaş

 

509. kılıb yakınlab kaşına geldi. Karacannıng gelib karasa, Alpamış menan

 

510. dost bolganı beri, hudanı bir bilgeni, resulunu ber hak bilgeni, Karacan

 

511. bir rekat namazın kaza taslağan yok iken, At Peşin gelgen vakitde peşin

 

512. namazın okub turgan iken, arka tarafında baylanıb turgan Bay

 

513. çobar atdıng tura kaşına bardı. Ömür oyna kol salıb gördü.

 

514. Tenisini uçuncu gördü. Köp peşin etgen Bayçobar atdıng karışın

 

515. suyam kanatını gördü. Çıkıp kaytıb turganını gördü. Atpişin Töre

 

516. Bayçobar atdan korktu. Kayta birdi. Alamannıng içine bardı.

 

517. Dört yüz toksan Kalmakdıng hemesini çakırub aldı. Sözdi kimden

 

518. işiting. At Peşin Töreden: * Işiting, ayıl tartdumdan bedevning beline *

 

519. sefer kıldık Din Muhammed yoluna * oylanaman Barçın kayda sizlerge * atdı

 

520. çapbay kaytgın Kalmak ilinga * at çapkan men kaya meydan tuzlarga *

 

521. kiygen savutlarıng gelmes tizlarga  * abruy barda ilge kaytgan

 

522. yahşırak * keyinin barargila turgan gözlarga * cemalda takir Bay

 

523. çobar at barlıkda * oylanaman Barçın kayda sizlerge * cemal iken

 

524. Karacan * Bayçobar atdı tablabtı * onan hem usta Alpamış *

 

525. kan azatdı bablatdı * kırkılmasa kanatı, sökülmese tuyağı * cemalda

 

526. takir Bayçobar * yirmi günlük yollardı * yedi günde çaklabdı. *

 

527. Şol vakitlarda Karacanıng yalguz oğlu Dost Muhammed At Peşin Törege

 

528. aytadı: * I;bu demnen öz demini dem deme * men barlikda Han atamdan

 

529. gam yeme * atamning yedi günl]k alp uykusu bardur. Yedi gün ayru bolduk

 

530. deb, boldurgan at demin alsin. Yar ura koyun dedi. Ondan song Karacan

 

531. atam yedi günl]k alp uykusuna girer, ondan song Bayçobar atni öltürüb

 

532. kiteyik, ya ki atamnıng kol ayağın bağlab giteying.  Kalmaklar şunday

 

533. deb yarsaldı * şunda Batır ankov er ködek atın tuşavlab yiberüp

 

534. köpşuttu gibi başına koyub, Karacan sapatın kulağına tutıb yatdı. Yatkannan

 

535. yasterek agaç katdı. Başlığı Dostmuhammed, Karacan oğlu, atasınıng üstüne

 

536. yetdi. Gılsa uklab kalganlığın bildi. Dört yüz doksan Kalmakdı

 

537. çakırub alıp geldi. Karacanday atasınıng iki kolun arkasına

 

538. kavuşturub buruşturup ohşatıp bagladı. Dört yüz doksan Kalmak menan

 

539. Bayçobar atdıng kaşına bardı. Kim aldı cilavdan kim aldı özengindan, Bayçobar

 

540. atdı meydanda kotarıb urdu. Koldan alub gelib seksavuldıng çagayın.

 

541. Bayçobar atdıng dört tuyağına dört kol mıh'i inkay inkay, kurs

 

542. kurs etküzüp gül mıhladı. Kadab yüberib kakdı. Kalmaklar

 

543. lavlab atını mindi. Hoş vakt hürrem boldu. Hemması katar turub, At

 

544. Peşin Töreden cuvab alub, yolga revana boldu. Şol gitgatnnan gitdi

 

545. Aradan üç gün ötdü. (Karacanın) Gönlü karar tapmadı. Avkıda bolub yatgan

 

546. Karacan cavlığıb uyandı. Başını kotarıb karasa görgening

 

547. aklin aldı. Meydanda yalguz uyuklab kalubdu. Kalmaklardıng gitganına

 

548. üç gün bolubdu. Atlarıdıng tezeği kuyub kalıbdı. Çavlikgan

 

549. albarsa, orınan turayıb deyib omtulsa, koçkorda yel süzüb boynu

 

550. astına tüşüb yığlay birdi. Kolunung bağlaganını bildi. Kısmında kalganın bildi.

 

551. Emekleye emekleye Batır yaynan turdu. Karasa Bayçobar at yok bir

 

552. süyrenge göründü. Izine tüşüb, barsa bir nice okman bir nice korkordan

 

553. soğan Bayçobarnı salkasın Kalmaklar taşlagan idi. Bayçobar

 

554. atdıng dört tuyağı görünür görünbas bolub turgan iken,

 

555. imdi atını alayım dese, kolu bağlı şu yerde Karacan bir söz dedi: *

 

556. Sargaib dostumun tanglab bir atdı * at özdürüb tarkatmadım kayratdı *

 

557. dört ayakka dört kol mıhı kakdırıb * aslım kul bolgan song

 

558. negizige tartdım * özüm olsam ziya kalur narday gos * dostga hizmet

 

559. etsem tayardur biheşt * dört ayakka dört kol mıhı kakdurub * müslüman

 

560. men bolsam * kılaman mundan iş * baharda açılgan bağdıng gülleri *

 

561. vay dostumun Baysun Kungrat illeri * dört ayakka dört kol

 

562. mıhdı kakdurub * kayda gitding sultanımnıng pirleri * dan bedevnin

 

563. manatdan saldım terliğin * zaye ötürgenmin ömrüm şerligin * dört

 

564. ayakka dört kol mıhı kakdurub * sözü yalgan kulnung kalsın

 

565. söyegi * adımnıng gönlünde köp bolar kata * belki meded bolur bir

 

566. bugan buta * dört ayakka dört kol mıhı kakdurub * Çobardıng

 

567. pirisin Yılkıcı Ata * Şol vakitlarda kulak salıb dinlese * ağalar bir

 

568. fesil kılayin nalış * bilgen kulga kıyamatnıng yolu alış * kulak salıb

 

569. dört tarafga dinlese * Allah diygan gaibdan çıktı bir davuş *

 

570. anglay anglay karasa * adem diygan gümrah bende * kalenderler kiyer

 

571. yende * hu diyen Allahga bende * başında bar kulahları, tayin boldu

 

572. hızır zinde * Karacannıng yanına geldi * Karacan Tangrı selamın berdi *

 

573. selamın aleikum aldı * yedi kamil pir Karacan kulun seçti *

 

574. kuyup turgan Karacan * (Pirler) okmanda yatkan Çobarga yolbarsday

 

575. pençe saldı * Çobardı sürüb aladı * dört ayakda dört

 

576. gül mıh * Batır ankov yer gödek * yadınan çıkıb bardı *

 

577. yedi kamil pirlari * evliya enbiyaya tapşırıb aytadı: * Aynalayın

 

578. andazım * manglayımda kunduzum * tepemdeki yıldızm * görüşgence

 

579. gün yahşı * Karacan adlı can kuzum * yurtkanda yolung bolsun

 

580. deyib * hızır yoldaşıng bolsung deyib, yurtdıng başı yolbarsım *

 

581. karavul başı kaplanım * kaplanım aman bol dedi. * Il ağası

 

582. sultanım, can balam aman bol dedi. * Mingan bedevnin yelsun

 

583. deyib * armansız devran sürsun deyib * kısmette kalgan Bayçobar *

 

584. Bayrakdan üzüb gelsin deyib * Barçın can adlı can balam *

 

585. sultanga çift bolsun deyib * çift yaratgan pir-u bar * Barçın can

 

586. menan sultanga * özü abruy versin deyib

 

587. çihilten pirlari fatıha birub bol munda kaldı. Ol onda

 

588. gitti * Batır kamşı saldı * göz onangınan aynalayın Bayçobar

 

589. meydanda kuyub yanadı * dört ayakda dört kol mıh *

 

590. gözgünangdan Bayçobar * canun alub baradı * ağzın arayıkday

 

591. açadı * ömürovdan köpük saçdı * at deryaday taşdı * Kara

 

592. can kamşı basdı * tuyağı kızdı Çobarıng * tököp soktu basadı *

 

593. bir gün tamam yol yurüdü * al namazı şam bolganda * kamşıga çabsın koşadı *

 

594. karakuftan bolganda * gözgünangdan hem dam Çobar * doğru yolunu tutalab, *

 

595. Karacan adlı Batırnı * conu kızdı Çobardıng * kıyamıdan dalada *

 

596. donkub alub kaçadı * oyuka gelse omkonleb * yılga gelse

 

597. il manglab * iki gözü til mangılab * ömrürağın görsang

 

598. eşikdey * boynu idi beşikdey * kahkülü bolgan ipekdey * kahkülü

 

599. suluğbay Bayçobar * bazardagi makmalday * çekili suluğ canıvar *

 

600. uyga tikken ordaday * savurusu suluğ canıvar * mollakiygan

 

601. kılmaday * kulağı suluğ canıvar * Rustan gelgan leğenday *

 

602. tuyağı sulug canıvar * çaltıragan koyonday * azuvluğu yekeli *

 

603. altı kulaç saylardan * yıldırımdıng vaktınday * silik etmesden

 

604. ötade * üç günün yüzü bolganda * bayağı gitkan Kalmakka *

 

605. aynı seher bolganda * lala vaşkan Kalmakka * ilahim verıp muradın *

 

606. Karacan kovub yetedi * çapmağın bilmey ayrad * yarkanatta

 

607. kayrıldı * bendi kılgan Çobardan * bamdatvakti bolganda * kovalaşıp

 

608. Kalmak ayrıldı * dört gün yüzü bolganda * ayni şaşga bolganda *

 

609. karsaldına karasa * Tayşa Hannın tarlan at * yayılıbdı koş

 

610. kanat * at Çobar yetgende murat * peşin mezgil bolganda *

 

611. savrudaki şamalday * tarlan atıng iziynin * kovalayıp yetti

 

612. Çobar at. Ota birub Bayçobar * çokluktan aviz saladı *

 

613. enkide  bar tarlan at * tarlan at kaldı kayrılıb * munanda

 

614. otup baradı * günü menan yürüdü, * tünü menan yürüdü * beş

 

615. günnüng yüzü bolganda * Karadağın bayırında * Dostmuhammed adlı

 

616. yalgızı * astında bardur kara atı * Karacan atıi Batırdıng *

 

617. taleb algan ferzendi * bulcan bulcan göz usunda göründü: * Gevherim

 

618. sin sen, sen menning karağım * sen bolmasang kim bolur halden sorağım *

 

619. Han atangdan aylansun * yalguzum sultan * bu zaman anlağın

 

620. yalgız çırağım * yığlasam Allahga yetgeymu dadim * senler ölseng, kır

 

621. kılmaymu kanatım * kıyametlik dostumnung atı kalmasun ata desen *

 

622. atnı tartgil ferzendim * çabkuç bedeve öz devrinde çabulur * Batır

 

623. yiğit ak savutun camulur * atnı tartgil, at kaldı deyib gam yeme *

 

624. Barçındayın elden dilber tapılır * bolmay savaç at kuyruğun öreyin *

 

625. canım oğlum akılsız siz nideyim * Barçındayın ilden dilber tabolur

 

626. öz ilinden suluğ savlab birayin * (Dostmuhammed:) Canım ata sözüna kulak

 

627. salmayım * bol yollarda men tilingday almayın * atı özgen bek

 

628. yiğitge yol yahşı * Barçınnan başkanı almayın. * Karacannıng acuvu

 

629. geldi * Bayçobarga kamşı urdu * oğlu da kamçı saldı. Bolda

 

630. kamçı saldı * iki bedev yarışdı * Batırlar kıldı nalışdı *

 

631. tuyakdan çıkgan kara taş * çakmakdayın çakıldı * kumlardan

 

632. kuğdanlar aşıldı * cemalda takir kara at * sıraç yoldu birmedi *

 

633. köp hafadı Karacan * köp tıkıldı Karacan * üstüne giygen

 

634. ak savut * tenine sıymay kirmedi * Batır kolun sermedi * Allah

 

635. ebru birmadi * aradan ötdü uc saat * cemalda takir kara

 

636. at * henüz yoldu birmadi * oldum oldum diyganda * göz günengen

 

637. Bayçobar * zinekike başın tikib * canıvar emiranib yetib baradı *

 

638. dusmanlık kılgan oğlunun: * dört tur deyganda turmadıng * meni ata

 

639. dimading * Dost Muhammad adlı oğlunun * bir kolun taş (osha) tübedan

 

640. saladı * bir kolun bel bağlıgaydan aladı * tileb algan ferzendden *

 

641. değirmenlik taşlarga * yalguzıng tavlab uradı * Dostmuhammet oğlun

 

642. öltürüb * ak kılıçnı aladı * kanatlı kara tulparnıng * kellesin

 

643. kesip aladı * dostu bolsa şonday bolsun * ey Beyler, hem oğlunu

 

644. hem atını öltürüb * Batır doğan Karacan * dostluknu becay kıltırub *

 

645. bözlab gidip baradı * yeti günün yüzü boldu. Imdi haberni

 

646. kimden işitting. Tayşa Han Kalmakdan işiting. Dürmüncilar dür

 

647. minga karab, köp yollarda keleyatkanlarnı görüb, Tayşa Hannan

 

648. bir dürmünci, Karacannan hem bir dürmünci dürmünge karab, geleyatkan

 

649. atnı angladı. Tayşa Hanga derek birüb dürmüncü ne dedi: *

 

650. Asılıbdur Hannıng devleti * kurudu kurumsak mihneti * Barçın can

 

651. boldu Hanın, aha tarlan at göründü dedi. Karacannıng

 

652. yoluna karagan dürmüncü: * Boynuna takkan tilla tumarı, savaşda

 

653. tarkaydı, atnı mingan kumarı * bularga, bolmaska söylay birmeyzler *

 

654. bol keleyatgan senning Özbeg Çobarı. * Şol gapnı işitib, uydey

 

655. bolgan ak tübaning üstüne çıkıb, Batır Alpamysh karasa, geleyatgan

 

656. Bayçobar gördü: * Moynuna takkanım tilladan tumar * seni

 

657. çabkanlardan tarkaldı kumar * özün cavub özününg abru almasang *

 

658. göz günengnen aynalayın Bayçobar * kökerub görüngan tavda lalem

 

659. yok * göz körüngen yüz ming tuman bahan yok * özüng çağab

 

660. özüng abruy almasang * at kotarıb Allah der ki ağam yok *

 

661. baharda açgan bağda gülüm yok * özüng çapkan özüng abruy almasang *

 

662. at kotarıb Allah derki inim aynım yok * ilimden ayrılganman bir sayıl men *

 

663. dovum çilten koltuklasang deyin men * at köter armanda koşda

 

664. bolmadı * göz gönengden aynalayın yayılgan * Konguratdıng ordasını

 

665. yayılgan iken * Alpamışnın turgan yeri belgi vade etgen Kakbalı

 

666.  Karataş idi. Tayşa Han vezirleri ilen kengeşib, Şol taşdan

 

667. kimning atı burun otsa, Barçın kız şunung bolsun deb idi.

 

668. Alpamış oşa turar idi. Alpamışdan bir mertebe aynalıb, canıvar

 

669. Bayçobar mıltıkday umtulub yıkıldı. Alpamış sultan karab tursa, ayağı

 

670. keledey bolub şişib gidibdi. Alpamış kılıçga kol saldı. Kılıç koluna

 

671. söğürüb alub Karacanga tüfleb şu yerde Alpamış bir söz dedi: * Müslüman

 

672. bendega yoktur ziyanım * atdı görüb gitdi akıl kiyalım * dört ayakda

 

673. dört gül mıhnı kakdurub * merd Karacan kana megan dostlugung *

 

674. kellenigen keseyin, geltür imanin. * At kadirin hiç bilmagan yaşlığım * altun

 

675. kase koyub içgan maslığım * kelleni keseyim, geltür imanın * din

 

676. bilmagan, kana magan dostluğun * atnı salıb bir yakka çıgarayın tozungdu *

 

677. gazab menan sarartayım yüzünu * dört ayakka dört gül mıhı

 

678. kakdurub * sen men deyüb isendirgen özümnü. * Cevab Karacan:

 

679. Bol gitgenden gitgenmen * meydanda tekbir etgenmen * günler

 

680. on beş bolganda * Ak Bulakka yetgenmen * din bilmeğen köp Kalmak *

 

681. gülüslük kıldı bizlerge * göz günengnen Bayçobar * mıltıkdan atılıb

 

682. yıkıldı * aldına salıb aydadım * mende canım kiynadım gün yirmi

 

683. bolganda * bayrak yayga barganmız * Kalmaklar bizdi aldadı *

 

684. yedi gün erüğ bolduk deyib * Batır enkov, er ködek *

 

685. inandım sözüga makul deyib * tekbir etgan Karacan * göz uykuga

 

686. barganda * iki kolum bağlapdı * uyanbayda Karacan * göz gönangnan

 

687. Çobarga * dört gül mıhnı sablattı * beyde kılıb taşlab çobardı *

 

688. öz hudana yığlab * din bilmagan Kalmaklar * yolga revan aylabdı *

 

689. uykum kanıb meydanda * seçrab tursan urnımdan * kısmette kalganım

 

690. bildim * Çobarnıng yatkanun bildim * zar yığlab bardum kaşına *

 

691. etek, yenim hol boldu * gözümnan akkan yaşıma * maydanda olub

 

692. kalganda * hakda yalguz men yalguz * kim keledi kaşıma * biribar rahim

 

693. etti * gözümdan akgan yaşıma * men yığladım Allahga * yedi kamil

 

694. piriniz * Allah deyib geldi kaşıma * yığlay birma balam deyib * tayin

 

695. bolubdu babang deyib * yedi kamil piriniz * iki kolum boşatdı *

 

696. şükur eyledim Allahga * okmanda yatgan Çobarga * yolbarsday

 

697. pençe salgan man * okmandın şügürüb alganman * Bayçobarga

 

698. mindurub * yedi kamil pirlering * karavul başı kaplanım  * kaplanım

 

699. yolung bolsun deyib * yurt, el başı yolbarsım * yolbarsım yolung

 

700. bolsun deyib * Barçın can adlı can balam * Alpamışnı bulsun

 

701. deyib * astıngda mingen Bayçobar * bizdan emes Allahdan *

 

702. bayrakdan özüb barsın deyib * yedi piriniz * nefesler

 

703. kılıb kalganda * aradan doksan gün ötganda * Tayşadan gitgen

 

704. tarlandıng * kovub yetdüm songünan * ota berüb Bayçobar *

 

705. şu kulaktan ağız salganda * tarlan at kaldı mayrulub * yalgız

 

706. oğlum Dost Muhammed kavlab yetdüm eningen * tur diyganda turmadı *

 

707. ata deyib tiline almadı * köp yalvardım ogluma, aytganımdı

 

708. kılmadı * ölen oğlum öltürdüm * songra kara atım öltürdüm *

 

709. zerli ton giydim kıyavsız * kavlum yalgız buyumsuz * ak uyumnıng

 

710. arslanı * böz koyumnung bostanı * yalgız oğlan öltürdüm *

 

711. yalgancıda men bir bahtı karaman * men ayrıldım Dost Muhammed

 

712. balamdan * şükür eyledim din Muhammed dinine * yalgancıdan Allah deyib

 

713. ötüb baraman. * Ol sözüne Alpamış dostu yığlab, Karacan dostu

 

714. hem yığlab. Cevab gül Barçındı: * Sultanımnıng Batırımnıng atı gelgan

 

715. ohşaydı barıb bir göz aydayın * bir kutlu bolsun aytıb kaytayım. *

 

716. Öz malin kaya salıb * görenlerin kolundan alub * iki beti

 

717. günden * kaşını kakıb * labını tişleb * bir kolunu

 

718. kavuşturub * yangagına çıkgan memesinin üstüne taşlab Barçın can

 

719. bir söz dedi: * Akça yüzüng sarartıb * atıng gelmes deyib

 

720. mungaydıng * öz deme bayrakdan Çobardıng * at geldi Batır,

 

721. göz aydın * moynuna takgan tumarıng * çabkanda tarkar kumarıng *

 

722. geldi mi bayrakdan Çobarıng * at geldi Batır, göz

 

723. aydın * at çumulgan teringiz * savaşda kollar veringiz *

 

724. sendin aynalsın yüreğiniz * at geldi Batır, göz aydın. * Cevab

 

725. Alpamış: * At çomulgan kara terge * nefes vermegen çapkan yerge *

 

726. kutlu bolsa, birga bolsun * kaytaber Barçın uyunga * Kalmaklarnıng

 

727. yüzu solsun * kılıcımnan kırgın bolsun * kutlu bolsa birga bolsun *

 

728. kaytaber Barçın uyunga * çeşmenden sular içmesin * ayrılık

 

729. cebri yetmesin * namahrem gözü düşmesin * kayta bir Barçın

 

730. uyunga * Şol vakitlarda Barçınnıng cevabı: * Atıng geldi deyib

 

731. kivanıb turgansındur * atıng ölür bolubdu * Kalmakdın elinde

 

732. süyegüng * kavşab kalar bolubdu * at gelib ciydin eşindi *

 

733. men barayın ordaga * kıyın canınmdan yiber sultanım * Karacan diygan

 

734. dostundu * ol ciberdi keyinnan * Karacan diyen dostunu. *

 

735. Barçın can uyga baradı * koluna onlar aladı * dört kuzunun

 

736. kuyruğun * Karacan atı dostunung * arkasına saladı *

 

737. Gül Barçın adlı dilberi * ön koluga kazan aladı * Bayçobar

 

738. yatkan dalağa * Karacan menan koşulub * yükürüb gidib

 

739. baradı * Bayçobar atlı bedevnin * dört ayaktaki gül mıhların *

 

740. ambur menan tapanlab * tapanlab sügürüb aladı * dört ayakdaki

 

741. haram kanın * kartik menan sorub aladı * ziyan zer zebirlar

 

742. koymaydı * dört kuzunun kuyrukların * kazanga salub

 

743. kuydurup * aşlıka orab taşladı * bayrakdan gelgan Çobara *

 

744. on beş gün Barçın savuttu * on beş gün Karacan savuttu  *

 

745. on gün Alpamış savuttu * bayrakdan gelgen Çobardı *

 

746. kırk akşam kırk gün gezdirdi * Barçınnan Kalmakdı bezdirdi *

 

747. atnıng tuyağın tüzdürdü * minib bedevin yelgende * bayrakdan

 

748. atı gelgenda * kırk akşam kırk gündüz gezdirib * gözgüngnan

 

749. Bayçobar donen koynu görganda * Barçın menan koşulup *

 

750. Karacan menan üçuyü * uyga bir kelgendi * Kalmakdın ilinde

 

751. Barçınıng * ak nikahın salamaşgın kıldı * kıldı işretti *

 

752. kız menan yiğit yakınlaşsa * kim bilmaydı bol adetdi * yekevi kıldı

 

753. sohbetti * sargayıb tanglar atdı * taze kıldı taharatdı *

 

754. okudu namaz bamdatdı * imdi Barçın menan kengeşip * elga kaytınıng

 

755. gamin etdi. * İmdi cevab Tayşa Handa ki, vezir azamları

 

756. aytadı: Taksir Han'ım (Alpamış) atı özüb geldi deyib, Barçınnı

 

757. alib giteberirmi. Kıyamatımız ahir, can da ağızdan çıkadı,

 

758. laf da hem ağızdan çıkadı. Aytgan sözümüz kılgan vademiz seninge

 

759. yalgan söylesek, vezir azamlar ol kanday boldu. Olay kılmayık.

 

760. Padişahım kurumsakka Barçındı berüb birmayin. Nazarınızga çağırtın.

 

761. Kiyninde dostunuz, toksan pehlivanınız bar, at çapkanıng göresin

 

762. diygan hem bayrağı boladı. Pehlivanlar menan güreş, pehlivanları yıksan,

 

763. zorluğunu bilsem, şunda birürmen Barçındı de. Taksir. Çakırıb

 

764. aytmak sizden, buyağını makullatmak bizden. Alkıssa, adam yıbarıb Alpamışnı

 

765. çakrub aldı. (Alpamış) Tayşa Hannıng nazarına geldi. Tayşa Hannıng görganı şu

 

766. idi. Tayşa Han yüzüne karasa, özü on dört yaşar oğlan; oğlan

 

767. diyganım yalgan, behiştdan çıkgan gülman, kahkülü turub koyubdu. Kayzer zinde

 

768. babası, dürrü lal mercan, Tayşa Hannıng aklı lal boldu. Kırdıngar aklını

 

769. karasa, Alpamışga temaşa kılıb göçelerden ve duvarlardan üstüne çıktı.

 

770. Kız tuğan ey ferzendim, altı aylık yoldan, Barçın yarıngding izlep

 

771. gelding. Köp yollarga at çapdıng, atıng özüb bayrakdan geldi.

 

772. Allah taalang yarı birdi. Barçın can sizin boldu. Hemma el Barçınga

 

773. taleb kılıb, yedi yurtdan pehlivan kalmay ve yıldam atlı kalmay gelgan iken,

 

774. ya atım özüb geldi deyib, ilinge kayta beresenbe. Ya pehlivanlar menin

 

775. tutyşasındı * Alpamış gönlündan aytadı: Hak da yalgız, men da yalgız, bol

 

776. ellerde hudadan başka, Karacandan başka kimim bar. Kıl merdligga belim

 

777.  boğayım. Kalmaklar namerdlik kıldı deyib, ey taksir, Han da oturuk aytama.

 

778. Han yarlığı kaytarma. Taksir tutayın dedi. Özününg pehlivanlarıdan,

 

779. padişah bir pehlivanını çakırıb ortağa pehlivanlığa çıkardı.

 

780. Ortağa pehlivanlığa düştü. Alpamış hazreti Ali şahmerdanga yığlab,

 

781. padişahınıng pehlivanı bir zor urub, kotarıb Tayşa Hannıng

 

782. aldunda pehlivanın yıktı. Yalgan pehlivan turmay. Yarım saat ötgence,

 

783. padişahnıng dokuz pehlivanını yıktı. İmdi çıkmakka pehlivan bolmadı. Kiynine

 

784. karasa, Alpamış Bayçobar atı alamanın bir cetinde turur idi. Kalmak

 

785. larding hiyali bolgan iken, Alpamışdıng atını ya bayrağını alayık

 

786. özün öltüreyik diygan iken, Bayçobar atı aldınan barganın basadı.

 

787. Kaptaldan barganın tepedi. Gügüldeşgen köp Kalmakdı yakınlatmay turar idi.

 

788. Alpamış sultan munı gördü. Çıkmakka pehlivan bolmadı. Atına yürüş

 

789. kıldı. * Batır mindi Çobar atka * zeynin koydu Kalmakka * leşger

 

790. yaman kursagan * anglab Batır karasa * din bilmeyen köp Kalmak *

 

791. yübermesge osagan * Batırdıng pes kılığı tutdu * kılıçnıng baldağınan

 

792. tutub oyalanıp * gah çıkarıp, gah kaytarıb * uval bahakun özünan

 

793. bolsun deyib turar idi. Bayağı padişahnıng veziri Kösemen Kaska,

 

794. padişahdan bi-cevab, Alpamış Batırga mıltık atdı. Düşman bolganlığını 

 

795. bilib, günü bitmagan Batırınıng mıltık oku değmedi * kılıcını sükürüb

 

796. aladı * sansız turgan Kalmaklar * Çobarga kamçı saladı * aralasa

 

797. kaladı * üst üstüne kılıç saladı * köp Kalmaknıng başın aldı *

 

798. doğru gelgen Kalmakdın * kak manglaydan çapadı * kaptaldan gelgan

 

799. Kalmakdın * kellesi alıb baradı * aradan bir saat ötganca *

 

800. köp savaşlar boladı * çapkanda kılıç tab aldı * ayralıg dağı

 

801. yamandı * Hanı menen Hanzade * beği menen beyzade * Şol vakitda

 

802. Kalmaklar * olgan kalaga kaçıb barıb kamalgan * Şol vakitda

 

803. Alpamış sultan köp Kalmakdı öldürüb * Barçıncannıng uyuna *

 

804. Karacan manan koşulub * Şol vakitde kaytıb baradı.

 

805. Haberdi kimden işitdin. Tayşa Handan işit: Bul uruş kimnen boldu?

 

806. Veziri azamlar aytadı: Alpamışdan. Tayşa Han aytadı: Bol uruş

 

807. senlerden boldu, Kösemenden boldu. Kösemeni çakırtıb, Tayşa Han:

 

808. uruşnu başlagan sen, senden boldu deyib, Kösemen Kaskayı öltürtdü.

 

809. Alpamış Batır Barçın yarına atın bayrakdan özdürüb, pehlivanların

 

810. yıkıp, Tayşa Kalmakdıng iline ecellisini öldürüb, ecelsizini böldürüb

 

811. doksan kara narı manan * nar üstünde tür manan * ak geminin

 

812. içinde * Barçın adlı yarınnan * Alpamış Batır atası Baysarı Bay

 

813. manan * Koş Allah yar aytuşub * anası Altun Saç manan * yığlaşıb

 

814. Karacan dostu manan koşlaşı * iline sefer eyledi * akça yüzün

 

815. soldurdu * mingan narları boldurdu * altı ayçılık, kırk güncelik

 

816. yol yordu * yığlab kalgan ata anası Cildali Baysun Kungrat iline

 

817. aman esen geldi. Ata anası manan yığlaşıb, ağayın karındaşları hemması

 

818. yığlaşıb gelib, katta bayram toy kılıb * alamandı giydirip * at

 

819. çapdurdu dalağa * yarın saldı kalağa * Barçın cannı alub gelib

 

820. deyib * hamması teslim kaldı * Alpamış adlı şol vakitda * nazar gerde

 

821. balağa * altun kabak attırdı * yıldam atnı çaptırdı * pehlivan

 

822. yiğit tutdurdu * otuz gün oyun * kırk gün toyun kıldı *

 

823. Hudani bir bildi * resulunu ber hak bildi * bol kılgan işlerine şükran

 

824. kılıb, murad maksuduna yetdi * hama muradına yetdi ve Allah alem biz sevab 

 

825a. alma başlı yeşil suna

 

825b. odoknung kölünde yahşı

 

826a. denden sablı cevher bıçak

 

826b. beklerdin belinde yahşı

 

827a. her kim ilinde yahşı

 

827b. yegan hem yerinde yahşı

 

828a. Alpamışdı yazdurubdu

 

828b. Ciyamuradın dilinde yahşı

 

829a. yarga bolsang bes gün aşık

 

829b. bi sakal vaktinga yahşı

 

830a. şuncanı yahşı dedi

 

830b. sazga geltürdü bol bahşı

 

831a. padişahnıng hizmeti Huda hizmeti

 

831b. padişaha hizmet etganım yahşı

 

832a. bol gaplarını aytıb turgan

 

832b. Bekmuhammed oğlu Ciyamurad Bahşı.


Go Back to Uysal-Walker Archive of Turkish Oral Narrative
Uysal Walker Türk Öykürleri Sandığı'na Geri Dönüş

Copyright © 2008-2009. Southwest Collection / Special Collections Library
Texas Tech University, Lubbock, Texas